AEROmagazin sadrzaj ovog broja clanak
 
Aprilski rat 1941:
BATINE ZA NEMAČKOG ASA

Iako nije dugo trajao, Aprilski rat je prepun neobičnih epizoda i priča o ljudskim sudbinama, isprepletanim pod nesvakidašnjim okolnostima. Nemački as Herbert Ilefeld, kapetan sa preko 40 oborenih aviona i iskustvom iz Španskog građanskog rata, iz kampanje u Francuskoj i Bitke za Britaniju, verovatno nije očekivao da će ga iznad Jugoslavije oboriti jedan kaplar pucajući iz na brzinu adaptiranog mitraljeza. Prenosimo dosada nepoznate pojedinosti vezane za "topao" doček, koji su nemačkom pilotu priredili srpski seljaci.

   
Piše:
  Predrag Miladinović
 
 N 
iški aerodrom "Medoševac", 6. aprila 1941. godine oko 8 sati ujutro nije bio previše živ. Uostalom, bila je nedelja, a stroga pripravnost je prethodnog dana uveče ionako bila ukinuta naredbom Komande vazduhoplovstva u Zemunu. Nije poznato, da li su prisutni na aerodromu radio-stanicom ili na neki drugi način obavešteni o napadu nemačkih aviona na aerodrome u Skopju i Kumanovu, koji su se odigrali nekoliko sati ranije. Na niškom aerodromu nije bilo operativnih jedinica. Nešto ranije su sletela četiri aviona Zlin XII iz Borova, verovatno po ratnom rasporedu. Međutim, ubrzo je primećen jedan nemački dvomotorni Dornije Do-17, kako kruži i izviđa iznad aerodroma na visini od oko 1000m. Procenjeno je, da će po završetku njegovog izviđanja uslediti napad nemačkih borbenih aviona. Da bi se to izbeglo, sa niškog aerodroma je uzleteo jedan Potez 25 ka pomoćnom letelištu koje nije bilo daleko, da bi ga po sletanju obeležio platnenom "čarapom", kako bi posle toga, upravljajući se po njoj, sleteli i preostali jugoslovenski avioni. Međutim, prilikom sletanja na pomoćno letelište naš avion su napala i mitraljirala tri nemačka lovca Meseršmit Me-109E. Prema svedočenju vođe ove grupe, kapetana Herberta Ilefelda, pilot Zeljak, koji se nalazio za komandama jugoslovenskog aviona, bio je tom prilikom ubijen. Lovci su se nalazili u pratnji nemačkog izviđača i nisu bili primećeni od osoblja koje se tada zateklo na niškom aerodromu. Ova žrtva nije registrovana nigde u jugoslovenskoj vazduhoplovnoj istoriografiji, kao ni Ilefeldovo uništenje neprijateIjevog aviona u inostranoj vaduhoplovnoj istoriografiji i publicistici. Kako god bilo, nemački avioni Meseršmit Me-109E su odleteli ka Nišu, iznad čijeg aerodroma su izveli brišući let i mitraljiranje ciljeva na zemlji, uključujući i avione Zlin, koji su tada uništeni.
 

U akciji nad niškim aerodromom je naročito bio uporan kapetan Ilefeld, pa je u jedan nalet krenuo sam, rešetajući poletno-sletnu stazu. Aerodromska četa je još ranije oformila protivavionsku odbranu letelišta od nekoliko mitraljeza Darn, skinutih s aviona Brege 19. Za jednim od njih se nalazio kaplar Vlastimir Belić, rodom iz Vlasotinca. Otvorivši vatru bez naredbe kaplar Belić je malokalibarskim (7,69 mm) mitraljezom sa neba skinuo najvećeg nemačkog asa koji je leteo nad Kraljevinom Jugoslavijom u ratu aprila 1941. godine. Ilefeld je u prvi mah pomislio, da ga je pogodio šrapnel protivavionske artiljerije. Ali, udar u motoru po prekidu rada je bio rezultat zaribavanja, koje nastaje pogotkom u nosni hladnjak ulja, sa donje strane motora. Po nekim domaćim izvorima, Ilefeldov Meseršmit je oborio narednik Sofronije Radisavljević, koji ga je gađao iz mitraljeza postavljenog na krov zgrade komande V armijske oblasti u Nišu. Međutim, prema Ilefeldovom svedočenju, štampanom i u nemačkom vazduhoplovnom časopisu "Orao" iz 1942. godine, on je pogođen iznad niškog aerodroma. Kapetan Ilefeld, tada komandant prve (lovačke) grupe/drugog nastavnog puka, u trenutku obaranja je bio jedan od vodećih pilota Luftvafe. U Španskom građanskom ratu je uspeo da uništi sedam republikanskih aviona, a u Drugom svetskom ratu jedan francuski i 34 britanska aviona. Po prekidu rada motora, Ilefeld je iz svog Emila iskočio 35 km jugoistočno od Niša. Tu su ga odmah opkolili seljaci i počeli da ga biju, bez pardona. Ilefeld je kasnije pričao da su to bili srpski vojnici, ali je očigledno pomešao šajkače srpskih gedža sa kapama vojnika. Zatim ga je preuzela žandarmerija, koja ga je sprovela do Niša u komandu V armije.

U komandi je Ilefeld saslušavan, ali je vrlo kratko tučen, jer je odmah na geografskoj karti zaokružio mesta u Bugarskoj, u čijoj se blizini nalaze letelišta sa kojih su uzletali nemački avioni za napad na Kraljevinu Jugoslaviju. Jedan od islednika, rezervni oficir Milivoje Maksimović, bio je prevodilac. Niš je pretrpeo nemačko bombardovanje 8. aprila, i tom prilikom je poginulo 600 građana. Sledećeg dana u njega su ušle kopnene jedinice nemačke vojske. Komanda V armije jugoslovenske vojske s Ilefeldom i kapetanom Engelmanom, povlačila se ka Prokuplju. (Engelman je bio pilot Junkersa Ju-87 Štuke i oboren je 8. aprila, takođe iznad Niša.) Nemačke letače su opet sprovodili žandarmi. Pod njihovom prismotrom su bili do 13. aprila, a onda ih je našla nemačka 5. oklopna divizija, verovatno kod Kuršumlije. Već sledećeg dana Ilefeld je bio u svojoj jedinici, koja je u međuvremenu s aerodroma u blizini Sofije preletela do Bitolja. Do kraja balkanske kampanje, Ilefeld je uspeo da obori još jedan britanski avion iznad Krita.

Herbert Ilefeld se nalazio na čelu svoje jedinice i prilikom napada na SSSR, 22. juna 1941. godine. Kako je poznato, Nemci su u početku vrlo uspešno ratovali na istoku. Njihove kopnene jedinice su napredovale dnevno, neprekidno i po više desetina kilometara, opkoljavajući i uništavajući krupne vojne formacije Sovjeta. Okupirali su veliku teritoriju. Sve to ne bi bilo moguće da nemačko Ratno vazduhoplovstvo nije izvojevalo prevlast u vazdušnom prostoru, prethodno uništivši veliki broj sovjetskih aviona na zemlji i u vazduhu, u do tada nezabeleženom obimu u istoriji ratovanja. Veliki broj nemačkih pilota je naglo povećavao broj sopstvenih pobeda nad protivnikom u vazduhu. Ni Ilefeld nije izuzetak. Svoju stotu žrtvu on obara 22. aprila 1942. godine, postavši tako peti nemački pilot koji ima 100 ili više postignutih pobeda u vazduhu. Sledećeg meseca prelazi u novu jedinicu - 51. lovački gešvader (gešvader je nemačka vazduhoplovna jedinica po broju aviona između naše divizije i korpusa) radi stažiranja, pre nego što će preuzeti mesto komandanta 52. lovačkog gešvadera. Tu će ostati do kraja oktobra. Prema inostranim izvorima, sa fronta je povučen po Hitlerovom i Geringovom naređenju, da bi bio sačuvan, jer su u meduvremenu poginuli neki od velikih nemačkih asova.

Međutim, prema domaćim izvorima, bilo je i drugih razloga za to. Već pomenuti Milivoje Maksimović je po kapitulaciji Kraljevine Jugoslavije u maju 1941. godine uhapšen od strane GFP Beograd (Gehajm Feld Policaj), koja je bila ispostava zloglasnog Gestapoa. Nemce je naravno interesovala istraga Ilefelda, odnosno šta je on rekao Jugoslovenima. Zbog povreda zadobijenih prilikom istrage Maksimović je prenet u sanatorijum Živković, a pušten na kučno lečenje kada ga je pronašla supruga po prethodno objavljenom oglasu u novinama. U januaru 1942. godine Maksimovića premeštaju u zatvorsko odeljenje vojne bolnice u Beogradu. Početkom.1943. godine pred nemačkim vojnim sudom u Beču je održano suđenje grupi jugoslovenskih oficira, koji su "maltretirali" nemačkog avijatičara Ilefelda. Glavni optuženi je Milivoje Maksimović, a tu su i major Zotović i general Pešić. Pošto u prethodnoj istrazi nije rekao ništa što bi kompromitovalo Ilefelda, Gestapo ih je bez najave međusobno suočio. Shvativši u trenutku šta se događa, obojica su se srdačno pozdravili, sasvim suprotno njihovom susretu aprila 1941. godine. Tako se Maksimović izvukao samo sa presudom za "zlostavljanje zarobljenika" i kaznom zatvora od 2 i po godine, dok su ostali osuđeni na kraće vremenske kazne. S obzirom da je vremensku kaznu već dosta izdržao po zatvorima, Maksimović se sredinom iste godine vratio kući u Aleksinac. Milivoje Maksimović je preživeo rat i dugo posle toga po kafanama prepričavao svoje doživljaje.

Major Herbert Ilefeld je tokom rata nastavio službu u nemačkom vojnom vazduhoplovstvu. Bio je komandant školskih lovačkih gešvadera 103. i 25. a krajem 1943. godine se nalazi u štabu 30. lovačke divizije. Sledeće godine potpukovnik Ilefeld prelazi u štab 11. lovačkog gešvadera, a od maja je u elitnom 1. lovačkom gešvaderu, u kojem će i ostati do kraja rata kao komandant te jedinice. Kraj rata je l. lovački gešvader zatekao u preoružavanju na novi moderni mlazni lovački avion Hajnkel 162 Narodni lovac (Folksjeger), a komodora Ilefelda s ukupno 130 priznatih pobeda u vazduhu. On i njegova jedinica su se predali britanskim trupama. Herbert Ilefeld se rodio 1. juna 1914. godine u Pinovu u Pomeraniji, sa 19 godina je stupio u nemačko Ratno vazduhoplovstvo (Luftvaffe), a umro je u Venigzenu kraj Hanovera 8. avgusta 1995. godine.


  vrh strane  
  javite seRedakcija
AEROmagazin-a

Palmira Toljatija 5/I
11075 Novi Beograd
Tel./Fax:
+381 (11) 600-720; 670-927
sadržaj --- f-117a --- batine
 

Copyright ©1999: BB-Soft, Beograd
Design StudioS